???? ???? ???????

تفاوت با رؤیا و عالَم بعد از مرگ
به‌گفته رضا محمدی شاهرودی، از اساتید حرف اسلامی، خواب، مرگ، عالَم احتضار و تجربیات‌های در حدود مرگ از یک مال می‌باشند؛[۸] به این دلیل که روح در تمامی این شرایط‌ها با عالم جبروت رابطه برقرار می‌نماید و از فقید ماده و جسم مستقل میگردد. محمدی شاهرودی این نظر را دارد، طلاق روح از دانا ماده، مرتبه‌بندی و شدت و ضعف داراست؛ سطحی از آن مرگ میباشد که طلاق بدون نقص بوده و در آن برگشتی به عالَم ماده وجود ندارد و سطحی دیگر، خواب یا این که تجارب در حدود مرگ میباشد که طلاق بی نقص نبوده و در آن فقط رابطه روح با فقیه ماده ضعیف پک پذیرایی ترحیم مشهد می شود.[۹]

تفاوت با مکاشفه و شهود عرفانی
گفته می‌گردد که تجربیات در حدود مرگ شبیهِ مکاشفه و مشاهده شخصیت‌های بلندمرتبه عرفانی و مذهبی میباشد،[۱۰] اما تفاوت‌هایی فی مابین این تجربیات و مکاشفه عرفانی بیان نموده‌اند؛ برای مثال اینکه مکاشفه عارف، نتایج ریاضت‌های متعدد علمی و عملی میباشد که در زمان حیاتش تحمل کرده[۱۱] و مقصود از آن وصال به لقای الهی میباشد؛[۱۲] در حالی که تجارب در حدود مرگ ازروی میل وجود ندارد و فقطً رویدادها روزانه معاش، او را با اینگونه تجارب‌ای مواجه می‌نماید.[۱۳]

خصوصیت‌های مشترک

تصویر کتاب عالم بعد از مرگ
محققان زمینه تجربیات‌های در حدود مرگ، بنابر مشاهده تجربیات‌گران متفاوت، خصوصیت‌های مشترکی حصول نموده‌اند؛[۱۴] مثلا:

شم وقوع مرگ.[۱۵]
شنیدن صدای دور‌وبری ها در به عبارتی لحظاتی که شخص در شروع مرگ انگاشته شد‌ه‌است.[۱۶]
شم خروج روح از تن.[۱۷]
حس وقار و بی‌دردی؛ به‌طوری که تجارب‌گر رنجِ بیماری‌های پیش از آن را حس نمی‌نماید.[۱۸]
ورود به تونل؛ بعضی تجارب‌گران ذکر داشته‌اند که بعداز گذراندن مرحله طلاق روح از تن، وارد تونلی استوانه‌ای‌صورت و به طور کاملً نورانی گردیده‌اند.[۱۹]
مواجهه با موجودی دیدنی و نورانی.[۲۰]
ملاقات با دوستان، آشنایان و فامیلی که تا قبل از اینً از جهان رفته‌اند.[۲۱]
مرور معاش: بازبینی و نگرشی به کل اتفاق ها یا این که بخشی از معاش تجربیات‌گر.[۲۲]
مجال و جای غیرمادی؛ گروهی از تجارب‌گران از دیدن قلمرویی فراطبیعی، صحنه‌ای خوشایند و سرشار از فروغ و روشنایی و رنگ‌های فوق‌العاده خوشگل صحبت گفته‌اند.[۲۳]
عدم فرارسیدن وقت مرگ قطعی: توده‌ای از تجربیات‌گران اینگونه اظهار کرده‌اند که به آن ها القا گردیده که هنوز مجال مرگ آنان فرا نرسیده میباشد.[۲۴]
بی‌میلی درباره برگشت به عالم: بخش اعظمی از تجارب‌گران گفته‌اند که در آن اکنون با چنان وضع و اوضاع دیدنی و شیرینی مواجه بوده‌اند که تمایلی برای رجوع به معاش نداشته‌اند.[۲۵]
تأثیر آیین در تعبیر تجربیات‌ها
به‌گفته رضا برنجکار، عضو هیئت علمی دانشکده طهران و قائم‌رده پژوهشگاه قرآن و حدیث، گاهی این نوع گزارش‌ها مبتنی بر اعتقادات و سویه فکری گزارشگر ارائه می گردد و تأیید یا این که رد آنان وقتی ممکن میباشد که با ترازو عقل، سنت و قرآن تطبیق داده گردد. هنگامی دلیلی برای تأیید و ردی برای آن‌ها نداریم، صرفا خواهیم توانست از قابلیت آن گزارش‌ها کلام بگوییم.[۲۶]

به‌گفته ریموند مودی، مورد و فراگیری مذهبی تأثیری اساسا و محتوای تجربیات در حدود مرگ و خصوصیت‌های آن ندارد، بلکه تنها در تعبیر و تفسیر و تبیین آن مؤثر میباشد؛[۲۷] از این رو در مواجهه با موجودات نورانی -که مثلا مفاد مشترک در‌این تجربیات‌‌ها میباشد- مسیحیان آن را حضرت عیسی(ع) میدانند و رهروان دیگر ادیان از وی به‌تیتر شخصیتی مقدس و فرشته‌ای پایگاهّب حافظه کرده‌اند.[۲۸] حتی گروهی از تجربیات‌گران مسلمان گزارش نموده‌اند که بعضا از امامان معصوم(ع) یا این که حضرت عباس را ملاقات کرده و از شفاعت آن‌ها در زنده ماندن و رجوع و برگشت به جهان بهره مند گردیده‌اند.[۲۹]

اعتبارسنجی
احادیثِ ذکر‌گر مشاهدات شخص محتضر، مثلا شواهد تجربیات‌های در حدود مرگ شمرده شد‌ه‌است؛ از امام درستگو(ع) نقل کرده‌اند:

«در مدینه شخصی هنگام جان دادن، زبانش حایل آمده بود، [تا وقتیکه مادرش از وی راضی شد]. فرستاده(ص) رو به آن فرد کرد و فرمود: بگو: «لا اله الا الله». آن را خاطرنشان کرد. بعد فرمود: این دعا را بخوان: «یا این که اینجانب یقبل الیسیر...». نبی پرسید: چه می‏‌بینی؟ وی جواب اعطا کرد: دو مو جود سیاه بر اینجانب وارداتی‏‌اند. حضرت فرمود: مجدد بخوان. وی خواند. فرستاده مجدد پرسید: چه می‏‌بینی؟ خاطرنشان کرد: آن دو جان دار سیاه از اینجانب به دور گردیده و آن ها را نمی بینم. دو مو جود سپید بر اینجانب وارداتی و نزدیکم آمدند و اینک سرگرم قبض روح اینجانب می‌باشند. پس در به عبارتی لحظه از جهان رفت‏.»[۳۰]

با اعتنا به محصل بودن تجربیات‌های در حدود مرگ در معاش بشر‌ها، با ادیان و فرهنگ وتمدن‌های گوناگون و تابعیت‌ها و نژادهای متفاوت، در اعتبار آن ها اختلاف‌حیث میباشد؛ گروهی از محققان (مسلمان و غیرمسلمان)، اصل وقوع اینگونه تجربیات‌هایی را مسلّم دانسته و بعضا آن را توهم و نتایج عمل‌های مغزی شمرده‌اند.[۳۱]

تفاوت با رؤیا و عالَم بعد از مرگ
به‌گفته رضا محمدی شاهرودی، از اساتید حرف اسلامی، خواب، مرگ، عالَم احتضار و تجربیات‌های در حدود مرگ از یک مال می‌باشند؛[۸] به این دلیل که روح در تمامی این شرایط‌ها با عالم جبروت رابطه برقرار می‌نماید و از فقید ماده و جسم مستقل میگردد. محمدی شاهرودی این نظر را دارد، طلاق روح از دانا ماده، مرتبه‌بندی و شدت و ضعف داراست؛ سطحی از آن مرگ میباشد که طلاق بدون نقص بوده و در آن برگشتی به عالَم ماده وجود ندارد و سطحی دیگر، خواب یا این که تجارب در حدود مرگ میباشد که طلاق بی نقص نبوده و در آن فقط رابطه روح با فقیه ماده ضعیف پک پذیرایی ترحیم مشهد می شود.[۹]

تفاوت با مکاشفه و شهود عرفانی
گفته می‌گردد که تجربیات در حدود مرگ شبیهِ مکاشفه و مشاهده شخصیت‌های بلندمرتبه عرفانی و مذهبی میباشد،[۱۰] اما تفاوت‌هایی فی مابین این تجربیات و مکاشفه عرفانی بیان نموده‌اند؛ برای مثال اینکه مکاشفه عارف، نتایج ریاضت‌های متعدد علمی و عملی میباشد که در زمان حیاتش تحمل کرده[۱۱] و مقصود از آن وصال به لقای الهی میباشد؛[۱۲] در حالی که تجارب در حدود مرگ ازروی میل وجود ندارد و فقطً رویدادها روزانه معاش، او را با اینگونه تجارب‌ای مواجه می‌نماید.[۱۳]

خصوصیت‌های مشترک

تصویر کتاب عالم بعد از مرگ
محققان زمینه تجربیات‌های در حدود مرگ، بنابر مشاهده تجربیات‌گران متفاوت، خصوصیت‌های مشترکی حصول نموده‌اند؛[۱۴] مثلا:

شم وقوع مرگ.[۱۵]
شنیدن صدای دور‌وبری ها در به عبارتی لحظاتی که شخص در شروع مرگ انگاشته شد‌ه‌است.[۱۶]
شم خروج روح از تن.[۱۷]
حس وقار و بی‌دردی؛ به‌طوری که تجارب‌گر رنجِ بیماری‌های پیش از آن را حس نمی‌نماید.[۱۸]
ورود به تونل؛ بعضی تجارب‌گران ذکر داشته‌اند که بعداز گذراندن مرحله طلاق روح از تن، وارد تونلی استوانه‌ای‌صورت و به طور کاملً نورانی گردیده‌اند.[۱۹]
مواجهه با موجودی دیدنی و نورانی.[۲۰]
ملاقات با دوستان، آشنایان و فامیلی که تا قبل از اینً از جهان رفته‌اند.[۲۱]
مرور معاش: بازبینی و نگرشی به کل اتفاق ها یا این که بخشی از معاش تجربیات‌گر.[۲۲]
مجال و جای غیرمادی؛ گروهی از تجارب‌گران از دیدن قلمرویی فراطبیعی، صحنه‌ای خوشایند و سرشار از فروغ و روشنایی و رنگ‌های فوق‌العاده خوشگل صحبت گفته‌اند.[۲۳]
عدم فرارسیدن وقت مرگ قطعی: توده‌ای از تجربیات‌گران اینگونه اظهار کرده‌اند که به آن ها القا گردیده که هنوز مجال مرگ آنان فرا نرسیده میباشد.[۲۴]
بی‌میلی درباره برگشت به عالم: بخش اعظمی از تجارب‌گران گفته‌اند که در آن اکنون با چنان وضع و اوضاع دیدنی و شیرینی مواجه بوده‌اند که تمایلی برای رجوع به معاش نداشته‌اند.[۲۵]
تأثیر آیین در تعبیر تجربیات‌ها
به‌گفته رضا برنجکار، عضو هیئت علمی دانشکده طهران و قائم‌رده پژوهشگاه قرآن و حدیث، گاهی این نوع گزارش‌ها مبتنی بر اعتقادات و سویه فکری گزارشگر ارائه می گردد و تأیید یا این که رد آنان وقتی ممکن میباشد که با ترازو عقل، سنت و قرآن تطبیق داده گردد. هنگامی دلیلی برای تأیید و ردی برای آن‌ها نداریم، صرفا خواهیم توانست از قابلیت آن گزارش‌ها کلام بگوییم.[۲۶]

به‌گفته ریموند مودی، مورد و فراگیری مذهبی تأثیری اساسا و محتوای تجربیات در حدود مرگ و خصوصیت‌های آن ندارد، بلکه تنها در تعبیر و تفسیر و تبیین آن مؤثر میباشد؛[۲۷] از این رو در مواجهه با موجودات نورانی -که مثلا مفاد مشترک در‌این تجربیات‌‌ها میباشد- مسیحیان آن را حضرت عیسی(ع) میدانند و رهروان دیگر ادیان از وی به‌تیتر شخصیتی مقدس و فرشته‌ای پایگاهّب حافظه کرده‌اند.[۲۸] حتی گروهی از تجربیات‌گران مسلمان گزارش نموده‌اند که بعضا از امامان معصوم(ع) یا این که حضرت عباس را ملاقات کرده و از شفاعت آن‌ها در زنده ماندن و رجوع و برگشت به جهان بهره مند گردیده‌اند.[۲۹]

اعتبارسنجی
احادیثِ ذکر‌گر مشاهدات شخص محتضر، مثلا شواهد تجربیات‌های در حدود مرگ شمرده شد‌ه‌است؛ از امام درستگو(ع) نقل کرده‌اند:

«در مدینه شخصی هنگام جان دادن، زبانش حایل آمده بود، [تا وقتیکه مادرش از وی راضی شد]. فرستاده(ص) رو به آن فرد کرد و فرمود: بگو: «لا اله الا الله». آن را خاطرنشان کرد. بعد فرمود: این دعا را بخوان: «یا این که اینجانب یقبل الیسیر...». نبی پرسید: چه می‏‌بینی؟ وی جواب اعطا کرد: دو مو جود سیاه بر اینجانب وارداتی‏‌اند. حضرت فرمود: مجدد بخوان. وی خواند. فرستاده مجدد پرسید: چه می‏‌بینی؟ خاطرنشان کرد: آن دو جان دار سیاه از اینجانب به دور گردیده و آن ها را نمی بینم. دو مو جود سپید بر اینجانب وارداتی و نزدیکم آمدند و اینک سرگرم قبض روح اینجانب می‌باشند. پس در به عبارتی لحظه از جهان رفت‏.»[۳۰]

با اعتنا به محصل بودن تجربیات‌های در حدود مرگ در معاش بشر‌ها، با ادیان و فرهنگ وتمدن‌های گوناگون و تابعیت‌ها و نژادهای متفاوت، در اعتبار آن ها اختلاف‌حیث میباشد؛ گروهی از محققان (مسلمان و غیرمسلمان)، اصل وقوع اینگونه تجربیات‌هایی را مسلّم دانسته و بعضا آن را توهم و نتایج عمل‌های مغزی شمرده‌اند.[۳۱]